در این بخش از مقاله مربوط به گمرک و تجارت، وارد یکی از مهمترین مباحث پایهای میشویم:
اصطلاحات گمرکی:
شناخت این اصطلاحات پیشنیاز درک صحیح مراحل ترخیص، ثبت سفارش، ارزیابی و سایر فرآیندهای گمرکی است.
با یادگیری این مفاهیم، در ادامه مباحث هر واژهای که استفاده شود برای شما کاملاً روشن خواهد بود.
اظهارنامه چیست؟
اظهارنامه، بیانیهای کتبی یا شفاهی است که در آن اظهارکننده، اطلاعات کامل کالای خود را در چارچوب قانون به گمرک اعلام میکند.
این اطلاعات شامل موارد زیر است:
– نوع کالا
– مشخصات فنی
– کد تعرفه (HS Code)
– وزن و حجم
– ارزش کالا
– کشور مبدأ یا مقصد
– نوع حمل
– اطلاعات صاحب کالا
تمام این اطلاعات در قالب یک سند رسمی ثبت میشود که به آن اظهارنامه گفته میشود.
در گمرک، این سند را گاهی جواز یا سند گمرکی نیز مینامند.
اظهارکننده کیست؟
اظهارکننده شخصی حقیقی یا حقوقی است که اظهارنامه را تنظیم و به گمرک ارائه میکند.
این فرد ممکن است:
– صاحب کالا باشد
– یا وکیل قانونی صاحب کالا
اظهارنامه باید روی کارت بازرگانی معتبر انجام شود و نام صاحب کارت یا وکیل رسمی او در سند درج میشود.
اظهارنامه اجمالی چیست؟
اظهارنامه اجمالی سندی است که شرکت حملونقل هنگام ورود یا خروج کالا از کشور ارائه میدهد.
در این سند، فهرستی کلی از محمولههایی که قرار است بارگیری یا تخلیه شوند ثبت میشود.
این اظهارنامه برای اطلاع اولیه گمرک از محتوای کلی محمولهها استفاده میشود.
اماکن گمرکی چیست؟
اماکن گمرکی به محلهایی گفته میشود که تحت نظارت گمرک قرار دارند و برای نگهداری کالا یا انجام تشریفات گمرکی مورد استفاده قرار میگیرند.
این اماکن شامل:
– انبارها
– سردخانهها
– اسکلهها
– فرودگاهها
– ایستگاههای راهآهن
– محوطههای بارگیری و تخلیه
هر مکانی که گمرک بر آن نظارت داشته باشد و عملیات گمرکی در آن انجام شود، محل یا مکان گمرکی محسوب میشود.
ترخیص کالا چیست؟
ترخیص کالا به خروج کالا از اماکن گمرکی پس از انجام تشریفات قانونی گفته میشود.
تشریفات گمرکی شامل:
– ارائه اسناد
– بررسی کالا
– کنترل ارزش و تعرفه
– پرداخت حقوق و عوارض
– دریافت مجوزهای لازم
– تأیید نهایی گمرک
پس از تکمیل این مراحل، کالا اجازه خروج از محوطه گمرک را دریافت میکند.
برای درک بهتر، میتوان ترخیص را مشابه فرآیند خروج بیمار از بیمارستان دانست:
ابتدا مدارک بررسی میشود، اطلاعات ثبت میشود، هزینهها تسویه میشود و در نهایت مجوز خروج صادر میگردد.
در گمرک نیز همین روند برای کالا انجام میشود، با این تفاوت که مدارک و مراحل آن تخصصیتر است.
ترخیص فقط برای واردات نیست
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور میشود ترخیص فقط برای کالاهای وارداتی انجام میشود.
در حالی که:
– در واردات: کالا از گمرک خارج شده و وارد کشور میشود.
– در صادرات: کالا از گمرک خارج شده و از کشور خارج میشود.
در هر دو حالت، خروج کالا از محوطه گمرک ترخیص نام دارد.
جمعبندی بخش اول
در این بخش با مفاهیم پایهای زیر آشنا شدیم:
– اظهارنامه
– اظهارکننده
– اظهارنامه اجمالی
– اماکن گمرکی
– ترخیص کالا
– تشریفات گمرکی
آشنایی با اصطلاحات پایه گمرکی (بخش دوم)
قلمرو گمرکی، کالای تجاری و مفاهیم پایه مرتبط
قلمرو گمرکی چیست؟
قلمرو گمرکی به بخشهایی از کشور گفته میشود که قوانین و مقررات گمرکی در آن بهطور کامل اجرا میشود.
ورود و خروج کالا در این مناطق باید مطابق مقررات گمرکی انجام شود.
نکته مهم این است که قلمرو گمرکی با قلمرو سیاسی متفاوت است.
قلمرو سیاسی شامل تمامیت ارضی کشور، مرزهای زمینی، دریایی و حریم هوایی است؛ اما برخی مناطق با وجود قرار داشتن در قلمرو سیاسی، از قوانین گمرکی مستثنا هستند.
مناطق آزاد تجاری و مناطق ویژه اقتصادی
مناطقی مانند:
– مناطق آزاد تجاری
– مناطق ویژه اقتصادی
با اینکه در قلمرو سیاسی کشور قرار دارند، اما مشمول قوانین کامل گمرکی نیستند و مقررات خاص خود را دارند.
ویژگیهای مناطق آزاد
– واردات کالا به این مناطق مشمول عوارض گمرکی نیست
– هدف اصلی:
– تسهیل تجارت
– کاهش هزینههای واردات
– حمایت از تولید و صادرات مجدد
نمونهها: کیش، قشم، چابهار،فرودگاه امام خمینی.
تفاوت منطقه آزاد با منطقه ویژه
در مناطق ویژه اقتصادی، قوانین گمرکی با شدت کمتر و انعطافپذیری بیشتری اعمال میشود، اما همچنان نظارت گمرک برقرار است.
کالای تجاری چیست؟
کالای تجاری به هر کالایی گفته میشود که به قصد خرید و فروش، صادرات یا واردات جابهجا میشود.
تشخیص تجاری یا غیرتجاری بودن کالا بر عهده گمرک است.
صاحب کالای تجاری کیست؟
صاحب کالا فردی است که:
– اسناد خرید (فاکتور)
– اسناد حمل (بارنامه)
– و اسناد گمرکی (ترخیصیه)
به نام او صادر شده باشد.
در صورتی که فرد دیگری وکالت رسمی داشته باشد، او نیز میتواند امور گمرکی را انجام دهد.
کالای داخلی چیست؟
کالای داخلی شامل:
– کالاهایی که در قلمرو گمرکی کشور تولید شدهاند
– کالاهای خارجی که ورود قطعی شده و تشریفات گمرکی آنها کامل انجام شده است
این کالاها دیگر مشمول فرآیندهای صادراتی یا گمرکی اولیه نیستند.
کالای گمرکنشده چیست؟
کالای گمرکنشده به کالایی گفته میشود که:
– تحت نظارت گمرک قرار دارد
– اما تشریفات گمرکی آن هنوز کامل نشده است
برای مثال، کالایی که وارد انبار گمرک شده اما هنوز اظهار و ترخیص نشده باشد، کالای گمرکنشده محسوب میشود.
هزینه انجام خدمات گمرکی چیست؟
در فرآیند ترخیص کالا، گمرک و انبارهای تحت نظارت آن خدمات مختلفی ارائه میدهند که شامل هزینه است.
این هزینهها تحت عنوان هزینه انجام خدمات گمرکی دریافت میشود.
نمونه خدمات مشمول هزینه
– تخلیه و بارگیری
– انبارداری
– باسکول و وزنکشی
– پلمب
– خدمات اشعه
– سایر خدمات عملیاتی مرتبط با کالا
این هزینهها تا زمان خروج کالا از گمرک محاسبه و دریافت میشود.
مرجع تحویلگیرنده کیست؟
مرجع تحویلگیرنده شخص حقیقی یا حقوقی است که مسئولیت نگهداری کالاهایی را که هنوز تشریفات گمرکی آنها کامل نشده بر عهده دارد.
این مرجع معمولاً همان انبارهای تحت نظارت گمرک است.
از این پس هرجا اصطلاح «مرجع تحویلگیرنده» استفاده شود، منظور انباردار یا محل نگهداری رسمی کالا در گمرک است.
جمعبندی بخش دوم
در این بخش با مفاهیم مهم و پایهای زیر آشنا شدیم:
– قلمرو گمرکی
– مناطق آزاد و ویژه
– کالای تجاری
– صاحب کالا
– کالای داخلی
– کالای گمرکنشده
– هزینه خدمات گمرکی
– مرجع تحویلگیرنده
این اصطلاحات از مهمترین پایههای آموزش گمرک هستند و در ادامه مباحث تخصصیتر، نقش کلیدی خواهند داشت.
اصطلاحات گمرکی – بخش سوم
حقوق ورودی چیست؟
حقوق ورودی مبلغی است که در قبال واردات قطعی کالا به گمرک پرداخت میشود.
این مبلغ نوعی هزینه قانونی شبیه مالیات است و برای تمامی کالاهای وارداتی دریافت میشود.
درصد حقوق ورودی برای کالاهای مختلف متفاوت است و شامل موارد زیر میشود:
– حقوق ورودی
– سود بازرگانی
– هزینههای قانونی مرتبط با سازمانهای مختلف
گمرک مسئول وصول این مبالغ است، اما بخشی از آن به سازمانهای دیگر تعلق دارد.
نحوه محاسبه حقوق ورودی در بخشهای بعدی بهصورت کامل توضیح داده خواهد شد.
حمل یکسره و حمل انباری
حمل انباری
در حمل انباری، کالا ابتدا وارد انبار گمرک میشود، سپس تشریفات گمرکی انجام شده و در نهایت کالا صادر میگردد.
این روش برای کالاهایی استفاده میشود که نیاز به نگهداری در انبار گمرک دارند.
حمل یکسره
در حمل یکسره، کالا بدون ورود به انبار گمرک و با حداقل جابهجایی، تشریفات گمرکی را طی کرده و بلافاصله صادر میشود.
این روش برای کالاهایی مناسب است که:
– باید در دمای پایین نگهداری شوند
– حساس به زمان و جابهجایی هستند
– کیفیت آنها با توقف طولانی کاهش مییابد
در حمل یکسره، تشریفات اداری از قبل انجام میشود و کالا پس از ورود، سریع ارزیابی و از گمرک خارج میشود.
حمل یکسره روی کامیون
در این حالت، کالا با همان کامیونی که وارد گمرک شده:
– باسکول میشود
– ارزیابی میشود
– تشریفات انجام میشود
– و با همان کامیون از گمرک خارج میگردد
کالا از کامیون تخلیه نمیشود و وارد انبار گمرک هم نمیشود.
ترخیصیه چیست؟
ترخیصیه سندی است که نشان میدهد صاحب کالا تمامی هزینههای حمل را به شرکت حملونقل پرداخت کرده و هیچ بدهی بابت حمل ندارد.
بدون ارائه ترخیصیه، انبار گمرک کالا را تحویل نمیدهد.
فرآیند صدور ترخیصیه:
1. شرکت حملونقل بار را تحویل میگیرد
2. بارنامه صادر میشود
3. پس از رسیدن کالا به گمرک، صاحب کالا باید هزینههای حمل را تسویه کند
4. شرکت حمل، ترخیصیه را در سامانه EPL به نام فردی که قصد اظهار کالا را دارد واگذار میکند
5. پس از آن، فرآیند ترخیص آغاز میشود
تضمین و تعهد در گمرک
تضمین چیست؟
تضمین مبلغی است که برای اجرای مقررات گمرکی نزد گمرک قرار داده میشود.
این تضمین میتواند شامل:
– وجه نقد
– ضمانتنامه بانکی
– بیمهنامه معتبر
باشد.
تعهد چیست؟
تعهد، یک قبول کتبی یا الکترونیکی است که طی آن صاحب کالا متعهد میشود عملی را در برابر گمرک انجام دهد یا از انجام آن خودداری کند.
کاربرد تعهد
در برخی موارد، مانند اختلاف در ارزشگذاری کالا، گمرک اجازه میدهد رسیدگی به ارزش پس از صادرات انجام شود؛
به شرط اینکه صاحب کالا تعهد رسمی ارائه کند.
مواردی که تعهد پذیرفته نمیشود
اگر کالا:
– مشمول عوارض صادراتی باشد
– یا جزو کالاهای مشروط و حساس قرار گیرد
در این صورت گمرک تعهد را نمیپذیرد و صاحب کالا باید تضمین نقدی یا ضمانتنامه بانکی ارائه کند تا اجازه صادرات صادر شود.
جمعبندی بخش سوم
در این بخش با مفاهیم مهم زیر آشنا شدیم:
– حقوق ورودی
– حمل یکسره و حمل انباری
– ترخیصیه
– تضمین و تعهد در گمرک
این اصطلاحات از پایهایترین مفاهیم گمرکی هستند و در مراحل عملی ترخیص و صادرات نقش بسیار مهمی دارند.
اصطلاحات گمرکی – بخش چهارم
دستهبندی کالا از نظر گمرک
گمرک کالاها را بر اساس قوانین و مقررات به سه دسته اصلی تقسیم میکند:
۱. کالای مجاز
کالاهایی که بدون نیاز به دریافت مجوز و در چارچوب قوانین گمرکی قابل واردات یا صادرات هستند.
۲. کالای مجاز مشروط
کالاهایی که برای واردات یا صادرات آنها دریافت مجوز از سازمانهای مرتبط الزامی است.
نوع مجوز بسته به نوع کالا متفاوت است؛ برای نمونه، برخی کالاهای غذایی، بهداشتی، دارویی یا دامی نیازمند مجوز از سازمانهای تخصصی هستند.
۳. کالای ممنوع
کالاهایی که بهطور کامل ممنوع هستند و امکان واردات یا صادرات آنها وجود ندارد؛ چه با مجوز و چه بدون مجوز.
کالاهای ممنوع خود به دو دسته تقسیم میشوند:
الف) کالای ممنوع قانونی
کالاهایی که قانون بهطور قطعی واردات یا صادرات آنها را ممنوع کرده است؛ مانند:
– مواد مخدر
– اسلحه
– مشروبات الکلی
ب) کالای ممنوع مقرراتی
کالاهایی که بر اساس شرایط اقتصادی، تجاری یا سیاستهای مقطعی کشور واردات یا صادرات آنها ممنوع میشود.
این ممنوعیت ممکن است موقت باشد و بسته به شرایط کشور تغییر کند.
فورواردِر (Forwarder) چیست؟
فورواردِر شخص یا شرکتی است که بهعنوان واسطه بین فروشنده و شرکت حملونقل فعالیت میکند.
وظایف فورواردِر شامل:
– دریافت کالا از فروشنده
– بررسی و آمادهسازی مدارک
– هماهنگی با شرکت حمل
– تحویل کالا به حامل
فورواردِر نقش کلیدی در هماهنگی حمل بینالمللی دارد.
کریر (Carrier) چیست؟
کریر شخص یا شرکتی است که مسئولیت حمل کالا را بر عهده دارد و معمولاً دارای وسیله حمل (کشتی، هواپیما، کامیون و…) است.
کریر میتواند در صورت توافق، وظایف فورواردِر را نیز انجام دهد.
استریپ (Strip) چیست؟
استریپ به عملیاتی گفته میشود که طی آن کالا پس از رسیدن به مقصد، از کانتینر یا وسیله حمل تخلیه و به کامیون یا وسیله حمل دیگر منتقل میشود.
این عملیات ممکن است با لیفتراک یا نیروی انسانی انجام شود.
استافینگ یا کراساستافینگ (Stuffing / Cross Stuffing) چیست؟
استافینگ عملیاتی است که طی آن کالا از کامیون یا وسیله حمل به داخل کانتینر یا وسیله حمل دیگر منتقل میشود.
در کراساستافینگ، کالا از یک وسیله حمل به وسیله حمل دیگری انتقال مییابد بدون اینکه وارد انبار شود.
کارنه تیر (TIR Carnet) چیست؟
کارنه تیر سندی بینالمللی است که در حملونقل زمینی استفاده میشود و باعث میشود:
– تشریفات گمرکی کشورهای مسیر حذف یا سادهسازی شود
– کامیون بدون توقفهای متعدد گمرکی از کشورهای مختلف عبور کند
– روند حملونقل زمینی سریعتر و کمهزینهتر انجام شود
کامیونهایی که تحت سیستم TIR فعالیت میکنند، دارای پلاک یا علامت TIR در جلوی خودرو هستند.
جمعبندی بخش چهارم
در این بخش با مفاهیم مهم زیر آشنا شدیم:
– دستهبندی کالا از نظر گمرک
– کالای مجاز، مجاز مشروط و ممنوع
– کالای ممنوع قانونی و مقرراتی
– فورواردِر و کریر
– استریپ
– استافینگ و کراساستافینگ
– کارنه تیر (TIR)
این اصطلاحات از پایههای اصلی تجارت بینالملل و ترخیص کالا هستند و در مراحل عملی حملونقل و گمرک کاربرد گستردهای دارند.
اصطلاحات گمرکی – بخش پنجم
بیشاظهاری چیست؟
بیشاظهاری زمانی رخ میدهد که ارزش واقعی کالا در فاکتور خرید بهصورت عمدی بیشتر از مقدار واقعی اعلام شود.
این کار معمولاً با هدف دریافت ارز بیشتر در کالاهایی انجام میشود که مشمول ارز دولتی هستند.
گمرک برای تشخیص بیشاظهاری از سامانه TSC استفاده میکند؛ سامانهای که در آن ارزش وارداتی انواع کالاها ثبت شده و امکان مقایسه ارزش اظهارشده با ارزش واقعی وجود دارد.
در صورت کشف بیشاظهاری، پرونده تخلف تشکیل شده و رسیدگی قانونی انجام میشود.
کماظهاری چیست؟
کماظهاری زمانی اتفاق میافتد که ارزش واقعی کالا کمتر از مقدار واقعی اعلام شود.
هدف از کماظهاری معمولاً پرداخت حقوق ورودی کمتر است.
این روش بیشتر در کالاهایی دیده میشود که ارز دولتی به آنها تعلق نمیگیرد.
گمرک با بررسی ارزش کالا در سامانه TSC و مقایسه آن با فاکتور خرید، کماظهاری را تشخیص میدهد.
در صورت اثبات، صاحب کالا مشمول جریمه و رسیدگی قانونی میشود و اختلاف ارزش بهسادگی قابل حل نیست.
دموراژ چیست؟
دموراژ جریمهای است که بابت دیرکرد در تخلیه یا بازگرداندن کانتینر به شرکت مالک کانتینر پرداخت میشود.
هر کانتینر پس از ورود به گمرک دارای مهلت مشخصی برای تخلیه یا ترخیص است.
اگر این مهلت به پایان برسد، صاحب کالا موظف است هزینه روزشمار دموراژ را پرداخت کند.
این هزینه تا زمان بازگرداندن کانتینر ادامه خواهد داشت.
ترانشیپ چیست؟
ترانشیپ به فرآیندی گفته میشود که در آن کالا از طریق یک کشور واسطه به کشور مقصد منتقل میشود.
این روش زمانی استفاده میشود که:
– امکان ارسال مستقیم کالا وجود نداشته باشد
– محدودیتهای تجاری بین کشور مبدأ و مقصد وجود داشته باشد
در ترانشیپ، کالا وارد کشور واسطه شده، اسناد و مبدا کالا تغییر میکند و سپس از آن کشور به مقصد نهایی ارسال میشود.
در این فرآیند بارنامه جدید صادر شده و مبدا کالا کشور واسطه ثبت میشود.
گروپاژ (LCL) چیست؟
گروپاژ یا LCL زمانی استفاده میشود که حجم کالای یک واردکننده به اندازه یک کانتینر کامل نباشد.
در این حالت:
– بار چند واردکننده در یک کانتینر قرار میگیرد
– هزینه حمل بین صاحبان کالا تقسیم میشود
– هزینه نهایی حمل کاهش مییابد
گروپاژ برای محمولههای کوچک اقتصادیتر است، اما از نظر زمانی ممکن است طولانیتر باشد.
-تعریف FCL
در حالت FCL، کل ظرفیت یک کانتینر توسط یک صاحب کالا پر میشود.
مزایای FCL:
– سرعت بیشتر در بارگیری و تخلیه
– کاهش احتمال آسیبدیدگی
– عدم وابستگی به بار سایر واردکنندگان
در FCL، کانتینر فقط یکبار بارگیری و یکبار تخلیه میشود و فرآیند حمل سریعتر انجام میگیرد.
جمعبندی بخش پنجم
در این بخش با مفاهیم مهم زیر آشنا شدیم:
– بیشاظهاری
– کماظهاری
– دموراژ
– ترانشیپ
– گروپاژ (LCL)
-کانتینر دربست (FCL)
اصطلاحات گمرکی – بخش ششم
اینکوترمز (Incoterms) چیست؟
اینکوترمز مجموعهای از قواعد بینالمللی است که توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) تدوین شده و در معاملات تجاری بینالمللی مورد استفاده قرار میگیرد.
هدف اینکوترمز، تقسیم دقیق هزینهها، مسئولیتها، ریسکها و شرایط تحویل کالا بین خریدار و فروشنده است.
در هر معامله، طرفین مشخص میکنند:
– هزینه حمل با چه کسی است
– بیمه بر عهده چه طرفی است
– کالا در چه نقطهای تحویل داده میشود
– ریسک از چه مرحلهای به خریدار منتقل میشود
هر اینکوترمز شرایط خاص خود را دارد و در ادامه دوره، انواع آن بهصورت کامل توضیح داده خواهد شد.
شماره کوتاژ چیست؟
پس از اظهار کالا در سامانه گمرکی، یک شماره سریال ۷ یا ۸ رقمی به اظهارنامه اختصاص داده میشود که به آن شماره کوتاژ گفته میشود.
کاربردهای شماره کوتاژ:
– پیگیری وضعیت ترخیص کالا
– استعلام مراحل اداری
– بررسی مشکلات احتمالی سند
– ارائه به کارشناسان و مسئولان گمرک برای رسیدگی
شماره کوتاژ در بالای اظهارنامه درج میشود و یکی از مهمترین شناسههای پرونده گمرکی است.
قوه قهریه چیست؟
قوه قهریه به حوادث غیرقابل پیشبینی و خارج از کنترل انسان گفته میشود؛ مانند:
– زلزله
– سیل
– آتشسوزی
– رانش زمین
– بلایای طبیعی مشابه
در مقررات گمرکی و قراردادهای تجاری، وقوع قوه قهریه میتواند باعث تعلیق یا تغییر تعهدات طرفین شود.
نامه اعلام قصد (LOI یا Letter of Intent) در واقع یک درخواست رسمی است که خریدار برای آغاز مذاکرات تجاری و دریافت اطلاعات بیشتر درباره خرید، برای فروشنده ارسال میکند.
ویژگیهای LOI:
– معمولاً روی سربرگ رسمی شرکت ارسال میشود
– شامل اطلاعات اولیه درباره کالا، مقدار، شرایط و درخواست قیمت است
– آغازگر فرآیند مذاکره و ارتباط تجاری محسوب میشود
کوتیشن (Quotation) چیست؟
کوتیشن پاسخ رسمی فروشنده به LOI است.
در کوتیشن، فروشنده اطلاعات زیر را ارائه میدهد:
– قیمت کالا
– شرایط پرداخت
– شرایط تحویل
– زمان آمادهسازی
– شرایط حمل و بیمه
کوتیشن پایه اصلی ادامه مذاکرات و تنظیم قرارداد خرید است.
مانیفست چیست؟
مانیفست فهرست کامل بار یک وسیله حملونقل بینالمللی است.
این سند توسط:
– هواپیما
– کشتی
– قطار
در زمان ورود به فرودگاه، بندر یا ایستگاه راهآهن به گمرک ارائه میشود.
مانیفست شامل اطلاعات زیر است:
– نوع کالا
– تعداد بستهها
– وزن
– مشخصات فرستنده و گیرنده
– شماره بارنامهها
– مسیر حمل
این سند به گمرک اعلام میکند که وسیله حمل چه کالاهایی را وارد کشور کرده است.
جمعبندی بخش ششم
در این بخش با مفاهیم مهم زیر آشنا شدیم:
– اینکوترمز
– شماره کوتاژ
– قوه قهریه
-نامه اعلام قصد(LOI)
– کوتیشن
– مانیفست
این اصطلاحات در مذاکرات تجاری، حملونقل بینالمللی و فرآیندهای گمرکی کاربرد گستردهای دارند و آشنایی با آنها برای هر فعال حوزه تجارت ضروری است.


بدون دیدگاه