در این بخش از آموزش قانون امور گمرکی، وارد آیین‌نامه اجرایی می‌شویم؛ جایی که جزئیات عملی و اجرایی صادرات کالا توضیح داده شده است.
این مواد برای صادرکنندگان، شرکت‌های حمل‌ونقل، ترخیص‌کاران و تولیدکنندگان اهمیت زیادی دارد، چون دقیقاً مشخص می‌کند چطور باید کالا را اظهار، پلمپ، حمل و در نهایت صادر کرد.

انواع رویه‌های صادراتی در آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی | مواد ۱۱۶ تا ۱۲۱

۱. تشریفات اصلی صادرات کالا – ماده ۱۱۶

ماده ۱۱۶ خیلی ساده و شفاف می‌گوید:

برای صادرات کالا باید آن را در یکی از گمرک‌های داخلی یا مرزی اظهار کنید، عوارض احتمالی را بپردازید و سپس تحت نظارت گمرک اجازه خروج بگیرید.

یعنی چه؟
– کالا را به گمرک مجاز می‌برید
– اظهارنامه صادراتی ثبت می‌کنید
– اگر عوارضی داشته باشد پرداخت می‌کنید
– گمرک اجازه خروج از مرز را صادر می‌کند

این ماده پایه و اساس تمام رویه‌های صادراتی است.

۲. صادرات از گمرک داخلی و انتقال به گمرک مرزی – ماده ۱۱۷

اگر کالا را در یک گمرک داخلی اظهار کنید:

1. ارزیابی می‌شود
2. پلمپ می‌شود
3. مهلت زمانی برای رسیدن به گمرک مرزی تعیین می‌شود
4. کالا باید در مهلت مقرر به گمرک مرزی برسد

مثال کاربردی
– بار در گمرک اصفهان اظهار می‌شود
– پلمپ می‌شود
– به سمت گمرک بازرگان حرکت می‌کند
– در بازرگان پلمپ باز می‌شود و بار دوباره ارزیابی می‌شود
– اگر مغایرتی نبود،اجازه صادرات صادر می‌شود

تبصره ۱ ماده ۱۱۷
اگر کالا در کانتینر یا محفظه قابل پلمپ باشد، همان پلمپ کافی است.

تبصره ۲
با موافقت گمرک ایران، حتی می‌توان بدون پلمپ اجازه حمل داد.

۳. بررسی پلمپ در گمرک مرزی – ماده ۱۱۸

اگر پروانه صادراتی در گمرک داخلی صادر شده باشد:

– وقتی کالا به گمرک مرزی می‌رسد
– اگر پلمپ سالم باشد
-بدون باز کردن بار اجازه خروج داده می‌شود

گمرک فقط:
– پشت پروانه مهر می‌زند
– تاریخ می‌زند
– کالا را تحویل حامل می‌دهد

تبصره مهم ماده ۱۱۸
اگر گمرک مرزی به‌طور جدی شک کند که تخلفی در بار وجود دارد:

– حق دارد کانتینر را باز کند
– بسته‌ها را تک‌تک بررسی کند
– حتی اگر پلمپ سالم باشد

این تبصره اختیار کامل بازرسی را به گمرک می‌دهد.

۴. صادرات کالاهای تولیدشده در مناطق آزاد – ماده ۱۱۹

اگر کالایی در مناطق آزاد یا ویژه اقتصادی تولید شده باشد و بخشی از مواد اولیه آن خارجی باشد:

برای عبور کالا از سرزمین اصلی باید به میزان مواد اولیه خارجی، تضمین گذاشته شود.

مثال
– کارخانه‌ای در منطقه آزاد سلفچگان کود شیمیایی تولید کرده
– بخشی از مواد اولیه آن وارداتی است
– کالا باید از سرزمین اصلی عبور کند تا به مرز برسد
-باید تضمین به میزان ارزش مواد اولیه خارجی گذاشته شود
-بعد از صادرات، تضمین آزاد می‌شود

۵. پلمپ دست‌خورده در گمرک مرزی – ماده ۱۲۰

اگر کالا در گمرک داخلی اظهار شده و در گمرک مرزی:

– پلمپ دست‌خورده باشد
-بار بررسی می‌شود
-اگر کم‌و‌کسری نبود، صورت‌جلسه تنظیم می‌شود
-اجازه صادرات صادر می‌شود

۶. بازگشت کالای صادراتی – ماده ۱۲۱

اگر کالای صادراتی بدون استفاده یا تعمیر به کشور برگردد،بدون پرداخت حقوق ورودی قابل ترخیص است.

مثال
– دستگاه صنعتی صادر شده
– مشتری آن را نپذیرفته
– کالا برگشت خورده
– گمرک بررسی می‌کند
– اگر استفاده نشده باشد : حقوق ورودی ندارد

تبصره ۱
اگر کالا استفاده شده یا تعمیر شده باشد:

– باز هم حقوق ورودی ندارد
– اما نیاز به ثبت سفارش دارد

تبصره ۲
برای ترخیص کالای برگشتی باید:

1. گواهی قرنطینه و بهداشت ارائه شود
چون ممکن است کالا در کشور مقصد آلوده شده باشد
2. تمام جوایز و مشوق‌های صادراتی که قبلاً گرفته‌اید، برگردانده شود

جمع‌بندی نهایی

مواد ۱۱۶ تا ۱۲۱ آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی، جزئیات دقیق و عملی صادرات را مشخص می‌کنند:

– چگونه کالا را اظهار کنیم
– چه زمانی پلمپ کافی است
– چه زمانی گمرک حق بازرسی کامل دارد
– صادرات کالاهای تولیدشده در مناطق آزاد چگونه است
– کالای برگشتی چگونه ترخیص می‌شود
– چه زمانی باید تضمین گذاشته شود

رویه های گمرکی-بررسی کالاهای صدوری(صادراتی) در آئین نامه اجرائی قانون امور گمرکی (قسمت دوم)

استرداد حقوق ورودی در آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی | مواد ۱۲۲ تا ۱۲۵

در ادامه بررسی رویه‌های صادراتی،وارد بخش آیین‌نامه اجرایی می‌شویم؛ جایی که جزئیات عملی استرداد حقوق ورودی و شرایط صادرات کالاهای وارداتی توضیح داده شده است.
این بخش برای واردکنندگان، صادرکنندگان، شرکت‌های بازرگانی و ترخیص‌کاران اهمیت زیادی دارد، چون مستقیماً روی هزینه‌ها، سود صادرات و مدیریت فرآیندهای گمرکی اثر می‌گذارد.

۱. شرایط استرداد حقوق ورودی برای کالای وارداتی که عیناً صادر می‌شود – ماده ۱۲۲

ماده ۱۲۲ چهار شرط مهم را برای استرداد حقوق ورودی تعیین می‌کند:

الف) واردات از طریق نظام بانکی > نیاز به موافقت بانک

اگر کالا از طریق بانک وارد شده باشد:
برای صادرات همان کالا باید موافقت بانک را بگیرید.

مثال
دو دستگاه BMW وارد کرده‌اید و حالا می‌خواهید آن‌ها را به افغانستان صادر کنید.
چون واردات بانکی بوده، باید بانک صادرکننده حواله اجازه خروج بدهد.

ب) صادرات از همان گمرکی که واردات انجام شده

اصل قانون می‌گوید:
کالا باید از همان گمرکی صادر شود که وارد شده است.

اما:

– اگر بخواهید از گمرک دیگری صادر کنید:باید از گمرک ایران اجازه بگیرید

مثال
یک‌دستگاه خودرو BMW را از بندرعباس وارد کرده‌اید
اما می‌خواهید از دوغارون صادر کنید،باید درخواست بدهید و موافقت گمرک ایران را بگیرید

پ) ارائه دلیل صادرات + ارائه پروانه واردات

صادرکننده باید:

– دلیل صادرات را اعلام کند
– پروانه واردات را هنگام صادرات ارائه دهد

ت) محدودیت زمانی برای صادرات کالاهای خاص

برای کالاهای بهداشتی، آرایشی، دارویی، دخانی و مواد غذایی:

– حداکثر ۶ ماه از زمان واردات
– حداقل یک‌سوم تاریخ انقضا باقی مانده باشد

برای سایر کالاها:

– حداکثر یک سال از تاریخ ورود

مثال:
یک دستگاه خودرو BMW را دو سال پیش وارد کرده‌اید
الان می‌خواهید صادر کنید،
طبق ماده ۱۲۲ امکان‌پذیر نیست

۲. کالاهایی که استرداد حقوق ورودی شامل آن‌ها نمی‌شود – ماده ۱۲۳

دو گروه کالا مشمول استرداد نیستند:

• کالاهایی که در داخل کشور معیوب یا فاسد شده باشند
  کالاهای فله‌ای وارداتی مثل گندم، جو، ذرت و…
• نحوه درخواست استرداد حقوق ورودی – ماده ۱۲۴

درخواست استرداد باید:

– توسط صادرکننده
– به‌صورت کتبی
– همراه با مبلغ مورد درخواست

به گمرک ارائه شود.

تبصره ماده ۱۲۴
استرداد می‌تواند مرحله‌ای انجام شود.

مثال:
به فرض مثال،شما کود کشاورزی وارد کرده‌اید و حالا صادرات را در چند مرحله انجام می‌دهید:

– بار اول: ۱۰ تن
– بار دوم: ۲۰ تن
– بار سوم: ۵۰ تن

گمرک می‌تواند استرداد را مرحله‌به‌مرحله انجام دهد.

مبالغ مسترد شده پشت هر پروانه صادراتی ثبت و مهر می‌شود.

۴. تعیین مقدار مواد اولیه مصرف‌شده در تولید کالای صادراتی – ماده ۱۲۵

اگر مقدار مواد اولیه یا بسته‌بندی مصرف‌شده برای تولید کالا برای گمرک مشخص نباشد:

– گمرک از سازمان‌های تخصصی استعلام می‌کند
– اگر صادرکننده به نظر گمرک اعتراض داشته باشد،می‌تواند به مراجع رسیدگی به اختلافات گمرکی مراجعه کند

این ماده برای جلوگیری از اختلافات و شفاف‌سازی فرآیند استرداد طراحی شده است.

جمع‌بندی نهایی

مواد ۱۲۲ تا ۱۲۵ آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی، چارچوب دقیق و عملی استرداد حقوق ورودی را مشخص می‌کنند.
این مواد تعیین می‌کنند:

– چه کالاهایی می‌توانند استرداد بگیرند
– چه شرایطی برای صادرات کالای وارداتی لازم است
– محدودیت زمانی صادرات چیست
– چه کالاهایی مشمول استرداد نیستند
– درخواست استرداد چگونه و توسط چه کسی باید ارائه شود
– در صورت اختلاف، چه مرجعی تصمیم‌گیرنده است

رویه های گمرکی-بررسی کالاهای صدوری(صادراتی) در آئین نامه اجرائی قانون امور گمرکی
(قسمت سوم)

صدور موقت در آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی | توضیح کامل مواد ۱۲۶ تا ۱۳۰

صدور موقت یکی از مهم‌ترین رویه‌های صادراتی است؛ مخصوص کالاهایی که برای تعمیر، تکمیل، پردازش، شرکت در نمایشگاه یا استفاده موقت از کشور خارج می‌شوند و باید دوباره به کشور بازگردند.
آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی در مواد ۱۲۶ تا ۱۳۰ جزئیات دقیق این رویه را توضیح می‌دهد.

در ادامه، این مواد را به زبان ساده و کاملاً کاربردی بررسی می‌کنیم.

۱. شرایط اصلی صدور موقت – ماده ۱۲۶

ماده ۱۲۶ دو شرط مهم را بیان می‌کند:

الف) کالاهایی که برای صدور موقت نیاز به پرداخت دارند
اگر کالایی باشد که در صادرات آن باید مبلغی به گمرک پرداخت شود، برای صدور موقت باید تضمین یا تعهد گذاشته شود.

ب) کالاهای ممنوع یا مجاز مشروط
اگر صادرات کالایی ممنوع یا مشروط باشد، برای صدور موقت آن نیز باید تضمین یا تعهد گذاشته شود.

چرا گمرک تضمین می‌گیرد؟
برای اینکه مطمئن شود کالا در مهلت مقرر به کشور بازمی‌گردد.

۲. مواردی که گمرک به‌جای تضمین، تعهد کتبی قبول می‌کند – ماده ۱۲۷

در برخی موارد، گمرک به‌جای تضمین مالی، تعهد کتبی را هم می‌پذیرد. این موارد عبارت‌اند از:

– ابزار و قطعات یدکی هواپیما و کشتی
– محفظه‌های حمل کالا مثل کانتینرها
– کالاهای متعلق به سازمان‌های دولتی (با تعهد مسئول مالی سازمان)
– وسایل نقلیه‌ای که بین ایران و کشورهای دیگر تردد دارند
– ماشین‌آلات پروژه‌های خارج از کشور (با تعهد مدیرعامل شرکت مالک)

این موارد معمولاً کالاهایی هستند که بازگشت آن‌ها تقریباً قطعی است.

۳. صدور موقت کالاهای ممنوع یا مجاز مشروط – ماده ۱۲۸

اگر کالایی ممنوع یا مجاز مشروط باشد و بخواهید آن را صدور موقت کنید (برای تعمیر یا اضافه کردن قطعه):

باید:

1. تضمین بدهید
2. گواهی از وزارتخانه یا سازمان مربوطه ارائه کنید

این گواهی باید چه بگوید؟
اینکه امکان تعمیر یا تکمیل کالا در داخل ایران وجود ندارد.

مثال کاربردی:
– دستگاه آلمانی خراب شده
– قطعاتش در ایران نیست
– تعمیرکار متخصص هم وجود ندارد،در این صورت باید گواهی بگیرید که تعمیر در ایران ممکن نیست،سپس گمرک با صدور موقت موافقت می‌کند

۴. مدارک لازم برای صدور موقت – ماده ۱۲۹

برای صدور موقت، همراه اظهارنامه باید مدارک زیر ارائه شود:

– سند مالکیت کالا
– مجوزهای لازم (در صورت نیاز)
– پروانه شناسایی / برگه سبز برای وسایل نقلیه
– هر مدرکی که گمرک برای شناسایی کالا لازم بداند

۵. ارزیابی، پلمپ و تعیین مهلت بازگشت – ماده ۱۳۰

گمرک هنگام صدور موقت می‌تواند:

– کالا را با اظهارنامه مطابقت دهد
– کالا را پلمپ یا مهروموم کند
– در پروانه صدور موقت قید کند:
– کالا به کدام کشور می‌رود
– چه مدت باید خارج بماند
– چه زمانی باید برگردد

در نهایت کالا و مدارک به حساب کالا یا نماینده قانونی تحویل داده می‌شود.

۶. تبصره ۱ ماده ۱۳۰ – تعویض موتور هواپیما یا کشتی

اگر موتور هواپیما یا کشتی برای تعمیر به خارج فرستاده شود و:

– تعمیر نشود
– موتور مشابه تعمیرشده به‌جای آن تحویل داده شود

صاحب کالا باید:

– به‌صورت کتبی به گمرک اعلام کند
– حقوق ورودی موتور جدید را پرداخت کند
– اختلاف شماره سریال موتور ملاک نیست

۷. تبصره ۲ ماده ۱۳۰ – تمدید مهلت صدور موقت

اگر صاحب کالا نتواند کالا را در مهلت مقرر برگرداند:

– قبل از پایان مهلت
– باید درخواست تمدید بدهد
– گمرک پس از بررسی دلایل، می‌تواند مهلت را تمدید کند

مثال
– دستگاه برای تعمیر به ترکیه رفته
– مدت زمان تعمیر طول کشیده
– قبل از پایان مهلت،درخواست تمدید از گمرک صورت میگیرد و گمرک می‌تواند پروانه را تمدید کند.

جمع‌بندی نهایی

مواد ۱۲۶ تا ۱۳۰ آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی، چارچوب دقیق صدور موقت را مشخص می‌کنند:

– چه کالاهایی نیاز به تضمین دارند
– چه کالاهایی با تعهد کتبی قابل صدور موقت هستند
– چه زمانی باید گواهی از وزارتخانه‌ها ارائه شود
– مدارک لازم برای صدور موقت چیست
– پلمپ، ارزیابی و تعیین مهلت چگونه انجام می‌شود
– در چه شرایطی مهلت صدور موقت قابل تمدید است

رویه های گمرکی-بررسی کالاهای صدوری(صادراتی) در آئین نامه اجرائی قانون امور گمرکی
(قسمت چهارم)

رویه‌های صادراتی در آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی | توضیح کامل مواد ۱۳۱ تا ۱۳۴

در ادامه بررسی رویه‌های صادراتی، حالا وارد بخش آیین‌نامه اجرایی می‌شویم؛ جایی که روند بازگشت کالاهای صدور موقت، شرایط تأخیر، مقررات مربوط به وسایل نقلیه و نحوه ثبت اطلاعات توضیح داده شده است.

این بخش برای شرکت‌های بازرگانی، صادرکنندگان، شرکت‌های حمل‌ونقل و ترخیص‌کاران اهمیت زیادی دارد.

۱. روند بازگشت کالای صدور موقت – ماده ۱۳۱

ماده ۱۳۱ روند کامل بازگشت کالا را توضیح می‌دهد:

وقتی کالای صدور موقت به کشور برمی‌گردد:

صاحب کالا یا نماینده قانونی باید:

1. اظهارنامه مخصوص بازگشت کالا را تکمیل کند
2. اظهارنامه را به گمرک تحویل دهد
3. اعلام کند که کالا از محل پروانه صدور موقت شماره X در حال بازگشت است

گمرک چه چیزهایی را بررسی می‌کند؟

– پروانه صدور موقت منقضی نشده باشد
– کالا به همان شکل اولیه برگشته باشد
– پلمپ و مهروموم دست‌نخورده باشد

اگر برای تعمیر یا تکمیل مجبور شده باشند پلمپ را باز کنند؟

در این حالت باید:

– گواهی کارخانه تعمیرکننده ارائه شود
– این گواهی توسط اتاق بازرگانی کشور مقصد تأیید شود
– گمرک حق دارد استعلام بگیرد و صحت مدارک را بررسی کند

 

۲. تأخیر در بازگشت کالا و جریمه – ماده ۱۳۲

این ماده یک نکته بسیار مهم دارد:

تا زمانی که گمرک اعلام جرم قاچاق نکرده و تضمین را به اجرا نگذاشته، صاحب کالا می‌تواند کالا را بازگرداند.

مثال کاربردی
– مهلت بازگشت کالا: ۶۰ روز
– کالا روز ۶۳(شصت و سوم) برگشته !
– اگر گمرک در این ۳ روز:
– اعلام قاچاق نکرده باشد
– تضمین را وصول نکرده باشد

کالا طبق روند عادی ترخیص می‌شود،اما جریمه ماده ۱۰۹ باید پرداخت شود.
جریمه روزانه ۱۰۸ تا ۵۴۰ هزار تومان.(متغیر هر ساله)

۳. وسایل نقلیه‌ای که بین ایران و کشورهای دیگر تردد دارند – ماده ۱۳۳

این ماده درباره کشتی‌ها، هواپیماها، لوکوموتیوها و وسایل نقلیه‌ای است که مرتّب بین ایران و کشورهای دیگر رفت‌وآمد دارند.

نکته مهم
این وسایل:

– مشمول صدور موقت هستند
– اما تشریفات صدور موقت برای هر بار رفت‌وآمد انجام نمی‌شود

مثال
یک کشتی باری ایرانی:

– کالای داخلی محسوب می‌شود
– وقتی به چین می‌رود، در واقع صدور موقت است
– اما گمرک فقط:
– مشخصات کشتی و فهرست کل بار را ثبت می‌کند اما تشریفات صدور موقت انجام نمی‌شود.

تبصره ۱ ماده ۱۳۳
برای وسایل نقلیه موتوری یا غیرموتوری و حتی چهارپایانی که بین ایران و کشورهای دیگر تردد دارند:

– پروانه صدور موقت صادر می‌شود
– حتی می‌توان پروانه یک‌ساله صادر کرد
– هر بار ورود و خروج، وسیله معاینه می‌شود
– اطلاعات در پشت پروانه ثبت می‌شود

تبصره ۲ ماده ۱۳۳
کانتینرهای خروجی:

– فقط اطلاعاتشان ثبت می‌شود
– می‌توانند آزادانه ورود و خروج داشته باشند

۴. شرایط اظهار و ترخیص – ماده ۱۳۴

این ماده نکته جدیدی ندارد و فقط تأکید می‌کند:
تمام تشریفات اظهار، ارزیابی و ترخیص باید دقیقاً مطابق قانون و آیین‌نامه انجام شود.

یعنی:
– اظهارنامه صحیح
– مدارک کامل
– رعایت مهلت‌ها
– رعایت مقررات صدور موقت و بازگشت

همه الزامی است.

جمع‌بندی نهایی:

مواد ۱۳۱ تا ۱۳۴ آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی، روند دقیق بازگشت کالاهای صدور موقت و مقررات مربوط به وسایل نقلیه و کانتینرها را مشخص می‌کنند:

– بازگشت کالا باید با اظهارنامه مخصوص انجام شود
– پلمپ باید سالم باشد
– در صورت باز شدن پلمپ، گواهی کارخانه و اتاق بازرگانی لازم است
– تأخیر در بازگشت=جریمه ماده ۱۰۹
– وسایل نقلیه ترددی مشمول صدور موقت هستند اما تشریفات ندارند
– کانتینرها فقط ثبت اطلاعات می‌شوند