مبحث انبارهای گمرکی — مواد ۲۳ و ۲۴ قانون امور گمرکی(بخش اول)

 تعریف انبارهای گمرکی

۱) انبار گمرکی یعنی چه؟

هر محلی که برای نگهداری کالاهای وارداتی یا صادراتی استفاده می‌شود، انبار گمرکی محسوب می‌شود؛
فرقی نمی‌کند:
– مسقف باشد یا روباز
– داخل محوطه گمرک باشد یا بیرون از آن

۲) چه کسی انبار را اداره می‌کند؟

قانون نمی‌گوید گمرک انبار را اداره می‌کند.
می‌گوید:
«مرجع تحویل‌گیرنده» مسئول اداره انبار است.
مثل:
– شرکت انبارهای عمومی
– شرکت‌های خصوصی دارای مجوز

این انبارها زیر نظر گمرک فعالیت می‌کنند، اما مدیریتشان با گمرک نیست.

۳) اجازه تأسیس

هرجا گمرک لازم بداند، می‌تواند اجازه ایجاد انبار گمرکی بدهد.

تبصره ماده ۲۳
مراجع تحویل‌گیرنده (مثل انبارهای عمومی) می‌توانند در محدوده مجاز، انبارها و تأسیسات خود را توسعه دهند.

 

🟦 ماده ۲۴ — مهم‌ترین ماده درباره مهلت توقف کالا در انبار

۱) مهلت اصلی ترخیص کالا
از زمانی که قبض انبار صادر می‌شود:
– ۳ ماه فرصت داری کالا را ترخیص کنی.

اگر نرسیدی:
– می‌توانی ۲ ماه تمدید بگیری (با ارائه علت موجه و موافقت گمرک).

اگر باز هم اقدامی نکردی:
– کالا متروکه اعلام می‌شود.

۲) اگر کالا بین چند انبار جابه‌جا شود
مهلت توقف از اولین انبار گمرکی محاسبه می‌شود.

مثال:
کالا از چین می‌رسد به گمرک شهید رجایی
بعد از یک ماه ترانزیت داخلی میشود به گمرک غرب تهران

مهلت ۳ ماهه از زمان رسیدن محموله به گمرک شهید رجایی حساب می‌شود، نه تهران.

۳) مرسولات پستی غیرتجاری
مهلت توقف آن‌ها تابع مقررات پست است، نه ماده ۲۴.

🟦 تبصره‌های ماده ۲۴

تبصره ۱ — کالاهای فاسدشدنی

اگر کالا فاسدشدنی باشد (مثل گوشت، میوه، دارو) و:
– انبار گمرک شرایط نگهداری مناسب نداشته باشد،

دو راه وجود دارد:

۱) ترخیص فوری
گمرک روند را سریع‌تر انجام می‌دهد.

۲) انتقال به انبار مناسب
کالا پلمب شده و تحت نظارت گمرک به انبار مناسب منتقل می‌شود.
مسئولیت این انتقال با صاحب کالا است.

اگر هیچ اقدامی نشود:
– مرجع تحویل‌گیرنده مسئولیتی در قبال فساد کالا ندارد
– کالا بلافاصله متروکه می‌شود.

تبصره ۲ — کالایی که ترخیص شده ولی از انبار خارج نشده

وقتی تشریفات گمرکی کامل شد و سند ترخیص صادر شد:

– صاحب کالا ۱ ماه فرصت دارد کالا را از انبار خارج کند.

اگر خارج نکند:
– کالا متروکه می‌شود.

البته:
– با موافقت گمرک و مرجع تحویل‌گیرنده قابل تمدید است.

تبصره ۳ — توقف کالا به دستور گمرک

اگر کالا به دلیل:
– اختلاف ارزش
– اختلاف تعرفه
– ظن قاچاق
– ارجاع به کمیسیون
– بررسی کارشناسی

به دستور گمرک در انبار بماند:

تا زمانی که گمرک اعلام نظر نکرده، کالا متروکه نمی‌شود.

حتی اگر ۵–۶ ماه طول بکشد.

تبصره ۴ — مناطق آزاد و ویژه اقتصادی

مهلت توقف کالا در:
– مناطق آزاد
– مناطق ویژه اقتصادی

توسط مدیریت همان مناطق تعیین می‌شود، نه ماده ۲۴.

وقتی مهلت تعیین‌شده تمام شود:
– کالا طبق مقررات متروکه با آن برخورد می‌شود.

جمع‌بندی نهایی:

 

بخش دوم انبارهای گمرکی
مسئولیت حفظ و نگهداری کالا — مواد ۲۵ و ۲۶ قانون امور گمرکی

 

ماده ۲۵ — مسئولیت نگهداری کالا در انبارهای گمرکی

۱) مسئول اصلی نگهداری کالا کیست؟
از لحظه‌ای که کالا تحویل انبار می‌شود تا زمانی که تحویل صاحب کالا یا گمرک داده شود:

مرجع تحویل‌گیرنده مسئول حفظ و نگهداری کالاست.

مثل:
– شرکت انبارهای عمومی
– انبارهای خصوصی دارای مجوز

۲) الزام بیمه کردن کالا
مرجع تحویل‌گیرنده موظف است کالا را بیمه کند.
هزینه بیمه هم از حساب کالا هنگام ترخیص دریافت می‌شود.

تبصره ۱ ماده ۲۵ — مبنای ارزش برای بیمه

برای دریافت حق بیمه و پرداخت غرامت:

– ارزش کالا طبق اسناد خرید ملاک است.
– اگر اسناد ارائه نشود ارزش‌گذاری قانونی انجام می‌شود (طبق مقررات ارزش‌گذاری)

تبصره ۲ ماده ۲۵ — مسئولیت در عبور داخلی اداری

اینجا یک نکته مهم وجود دارد:

ما دو نوع عبور داخلی داریم:
1) عبور داخلی به درخواست صاحب کالا
2) عبور داخلی اداری (به درخواست گمرک)

در عبور داخلی اداری:
– مسئولیت حفظ کالا با عبوردهنده است
– عبوردهنده در این حالت خود گمرک است

مثال‌ها:
– انبار گمرک غرب جا ندارد : کالا را به گمرک شهریار می‌فرستند
– کالا فاسدشدنی است و سردخانه مناسب وجود ندارد
– گمرک تشخیص می‌دهد کالا باید به انبار دیگری منتقل شود

در همه این موارد، گمرک مسئول حفظ کالا تا مقصد است.

تبصره ۳ ماده ۲۵ — اگر انبار، حمل کالا را هم انجام دهد

اگر مرجع تحویل‌گیرنده علاوه بر نگهداری، باربری کالا را هم انجام دهد:

– هر خسارتی که در مسیر وارد شود
– طبق همین ماده محاسبه می‌شود
– یعنی باید کالا بیمه شده باشد و خسارت از محل بیمه پرداخت شود

تبصره ۴ ماده ۲۵ — واردات با اعتبار اسنادی

اگر کالا با روش اعتبار اسنادی (LC) وارد شده باشد:

– ارائه یک نسخه از بیمه‌نامه در زمان ترخیص کافی است
– چون در LC معمولاً بیمه از قبل انجام شده

تبصره ۵ ماده ۲۵ — کالای عبوری خارجی

اگر کالای عبوری خارجی (ترانزیت خارجی) هنگام ورود به گمرک:

– بیمه‌نامه معتبر ارائه کرده باشد

دیگر لازم نیست:
– حق بیمه داخلی پرداخت کند
– یا دوباره بیمه شود

مثال:
خودرویی از عراق به افغانستان می‌رود و فقط از ایران عبور می‌کند.
اگر بیمه‌نامه بین‌المللی دارد، در ایران دوباره بیمه نمی‌شود.

 

ماده ۲۶ — مسئولیت خسارت یا از بین رفتن کالا

این ماده می‌گوید:

به‌جز موارد زیر:
– موارد ماده ۲۵
– قوه قهریه (سیل، زلزله، آتش‌سوزی، انفجار و…)
– کیفیت نامناسب کالا
– بسته‌بندی نامناسب

اگر کالا در مدت توقف در انبار گمرکی:
– آسیب ببیند
– یا از بین برود

مسئولیت با مرجع تحویل‌گیرنده است
و باید غرامت پرداخت کند.

چون کالا بیمه شده، خسارت از بیمه گرفته می‌شود و به صاحب کالا پرداخت می‌شود.

 

تبصره ۱ ماده ۲۶ — پرداخت حقوق ورودی کالاهای از بین رفته

اگر کالایی در انبار از بین رفت و:

– صاحب کالا از دریافت غرامت صرف‌نظر کرد
– اما ثابت شد مرجع تحویل‌گیرنده مقصر بوده

در این حالت:
– مرجع تحویل‌گیرنده باید حقوق ورودی کالا را به دولت پرداخت کند

چرا؟
چون دولت از حقوق ورودی محروم شده و مقصر باید جبران کند.

 

تبصره ۲ ماده ۲۶ — اگر مقصر کارمند گمرک باشد

اگر خسارت یا از بین رفتن کالا ناشی از تقصیر کارمند گمرک باشد:

– گمرک خسارت را به صاحب کالا پرداخت می‌کند
– سپس مبلغ خسارت را از کارمند مقصر وصول می‌کند
(معمولاً از حقوق ماهانه‌اش کسر می‌شود)

 

بخش سوم: انبارهای اختصاصی و گمرک اختصاصی
مواد ۲۷ تا ۲۹ قانون امور گمرکی

 

ماده ۲۷ — تعریف انبار اختصاصی

ماده ۲۷ دو بخش مهم دارد:

۱) تعریف انبار اختصاصی
انبار اختصاصی یعنی:

– انبار خارج از انبارهای گمرکی
– مخصوص نگهداری کالای گمرک‌نشده متعلق به یک شخص یا شرکت خاص

یعنی انبار عمومی نیست؛ فقط کالاهای همان شرکت در آن نگهداری می‌شود.

 

۲) امکان انجام تشریفات گمرکی در انبار اختصاصی

صاحب کالا می‌تواند:
– کالای گمرک‌نشده خود را
– برای انجام تشریفات گمرکی
– در یک انبار اختصاصی
– زیر نظر نزدیک‌ترین گمرک

نگهداری کند.

مثال کاربردی:
شرکتی ۲۰ تن نخ پنبه وارد کرده و می‌خواهد ارزیابی و تشریفات گمرکی را در انبار خودش انجام دهد.

شرایط:
– باید با موافقت گمرک باشد
– گمرک مأمور می‌فرستد
– کالا را بازرسی و پلمب می‌کند
– سپس تشریفات گمرکی انجام می‌شود

در صادرات، این خدمات را خدمات فوق‌العاده می‌نامند.

 

منظور از کالای گمرک‌نشده چیست؟
کالایی که:
– تشریفات گمرکی‌اش کامل نشده
– سند ترخیص برایش صادر نشده

 

تبصره ماده ۲۷
تمام موارد مربوط به:
– شرایط انبار اختصاصی
– نحوه اداره
– مدت نگهداری
– نحوه سرشماری و بازرسی

طبق آیین‌نامه اجرایی تعیین می‌شود (در بخش‌های بعدی توضیحات مربوطه ارائه میشود)

ماده ۲۸ — شرایط انتقال کالا به انبار اختصاصی

اگر صاحب کالا بخواهد کالایش را به انبار اختصاصی ببرد، باید دو شرط مهم را رعایت کند:

۱) کالا باید مجاز یا مجاز مشروط باشد
کالای ممنوعه اصلاً اجازه ورود به انبار اختصاصی ندارد.

 

۲) ارائه تضمین به میزان حقوق ورودی کالا
صاحب کالا باید به اندازه حقوق ورودی کالا تضمین بدهد:

– پول نقد
– چک تضمینی
– ضمانت‌نامه بانکی
– یا هر تضمینی که گمرک قبول کند

این تضمین برای این است که اگر صاحب کالا تشریفات را انجام نداد، گمرک بتواند حقوق ورودی را وصول کند.

 

۳) صدور پروانه عبور داخلی
برای انتقال کالا به انبار اختصاصی باید:

– پروانه عبور داخلی (ترانزیت داخلی) صادر شود

دقیقاً مثل زمانی که کالا از بندرعباس به تهران منتقل می‌شود.

 

ماده ۲۹ — مدت نگهداری کالا در انبار اختصاصی

نکته مهم:
مدت نگهداری کالا در انبار اختصاصی مشمول ماده ۲۴ نیست.

یعنی:
– سه ماه + دو ماه تمدید اینجا وجود ندارد.

چه کسی مدت را تعیین می‌کند؟
– گمرک ایران مدت نگهداری را تعیین می‌کند.

 

اگر صاحب کالا تا پایان مهلت تعیین‌شده اقدامی نکند، گمرک چه می‌کند؟

قانون دو حالت را مشخص کرده:

 

حالت اول: صاحب کالا هیچ اقدامی برای تشریفات گمرکی نکرده

گمرک:

1) تضمین صاحب کالا را وصول می‌کند
2) پروانه ورود قطعی صادر می‌کند
3) پروانه را برای صاحب کالا ارسال می‌کند

یعنی گمرک خودش کالا را وارد قطعی می‌کند و حقوق ورودی را از تضمین برمی‌دارد.

 

حالت دوم: صاحب کالا تشریفات را انجام داده ولی مدارک را ارائه نکرده

در این حالت:

– کالا متروکه اعلام می‌شود
– تضمین صاحب کالا ابطال می‌شود

صاحب کالا اگر بخواهد کالا را پس بگیرد:
– باید وارد فرآیند متروکه شود
– یعنی مزایده، کمیسیون، تشریفات خاص و…

این سخت‌ترین حالت برای صاحب کالاست

قسمت چهارم: انبارهای اختصاصی، سردخانه‌های عمومی رسمی و گمرک اختصاصی
مواد ۳۰ تا ۳۲ قانون امور گمرکی

 

ماده ۳۰ — خروج غیرمجاز کالا از انبار اختصاصی

۱) خروج کالا قبل از پایان تشریفات = قاچاق

قانون صریح می‌گوید:

اگر صاحب کالا، کالای گمرک‌نشده را قبل از تکمیل تشریفات گمرکی از انبار اختصاصی خارج کند:

از نظر گمرک، کالا قاچاق محسوب می‌شود.

این یکی از سخت‌ترین مقررات انبار اختصاصی است.

 

۲) حق بازرسی تصادفی گمرک

مأموران گمرک هر زمان که لازم بدانند می‌توانند:

– وارد انبار اختصاصی شوند
– کالاها را شمارش کنند
– با دفتر ورود و خروج تطبیق دهند

این یعنی انبار اختصاصی زیر نظارت دائمی گمرک است.

 

تبصره ۱ ماده ۳۰ — مسئولیت خسارت در انبار اختصاصی

در انبارهای اختصاصی:
مسئولیت آسیب، کاهش یا از بین رفتن کالا با صاحب کالا است.

برخلاف انبارهای گمرکی که مسئولیت با مرجع تحویل‌گیرنده بود.

قانون ادامه می‌دهد:

– اگر کالا آسیب ببیند یا از بین برود
– گمرک هیچ مسئولیتی ندارد
– و صاحب کالا در هر صورت باید حقوق ورودی کالا را پرداخت کند

حتی اگر کالا نابود شده باشد.

تبصره ۲ ماده ۳۰ — قوه قهریه

اگر کالا در انبار اختصاصی به دلیل قوه قهریه از بین برود:

– صاحب کالا از پرداخت حقوق ورودی معاف است
– اما هیچ خسارتی دریافت نمی‌کند

تفاوت مهم با انبار های گمرکی 👇

 

ماده ۳۱ — انتقال کالا به انبارها و سردخانه‌های عمومی رسمی

گمرک می‌تواند با انتقال کالاهای گمرک‌نشده به:

– انبارهای عمومی رسمی
– سردخانه‌های عمومی رسمی

موافقت کند.

این همان عبور داخلی است که در موارد قبلی توضیحات مربوطه ی آن داده شده است.

– گاهی به درخواست صاحب کالا
– گاهی به درخواست خود گمرک

مثال‌ها:
– انبار گمرک جا ندارد
– کالا فاسدشدنی است و نیاز به سردخانه دارد
– گمرک تشخیص می‌دهد کالا باید منتقل شود

 

ماده ۳۲ — تأسیس گمرک اختصاصی

این ماده یکی از جذاب‌ترین بخش‌های قانون است.

۱) گمرک می‌تواند برای شرکت‌ها گمرک اختصاصی ایجاد کند

گمرک اجازه دارد:

– برای صاحبان کالا
– یا شرکت‌های بزرگ

اجازه تأسیس گمرک اختصاصی صادر کند.

یعنی چه؟

یعنی داخل کارخانه یا مجموعه صنعتی، یک گمرک کامل ایجاد می‌شود.

۲) استقرار مأموران گمرک در محل

گمرک مأموران خود را در آن محل مستقر می‌کند تا:

– ارزیابی
– بازرسی
– صدور پروانه
– تشریفات صادرات و واردات

همه در همان محل انجام شود.

۳) مثال‌های واقعی از گمرک اختصاصی

– ایران‌خودرو
– فولاد مبارکه
– ذوب‌آهن اصفهان
– پتروشیمی‌های بزرگ
– کارخانه‌های فولادی و معدنی

این شرکت‌ها حجم بالایی از واردات و صادرات دارند و نمی‌توانند هر بار به گمرک عمومی مراجعه کنند.

۴) هزینه‌ها با صاحب کارخانه است

قانون می‌گوید:

– تمام تجهیزات اداری
– انبار
– ساختمان
– امکانات مورد نیاز

برای ایجاد گمرک اختصاصی بر عهده شرکت یا کارخانه است.

گمرک فقط نیروی انسانی را مستقر می‌کند.

۵) نحوه انجام تشریفات در گمرک اختصاصی

تمام جزئیات:

– نحوه نظارت
– نحوه ارزیابی
– نحوه ثبت و کنترل کالا

طبق آیین‌نامه اجرایی تعیین می‌شود (در بخش‌های بعدی توضیحات مربوطه ارائه خواهد شد).

جمع‌بندی نهایی: